po II wojnie światowej, powstał pod egidą ONZ międzynarodowy system prawny, zajmujący się ochroną praw mniejszości narodowych. W jego ramach państwa podpisały dziesiątki dwu- i wielostronnych konwencji i porozumień, które następnie zostały włączone do ich wewnętrznego porządku prawnego. Przykładem takiego porozumienia, ratyfikowanego przez Polskę, jest Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych podpisana w Strasburgu w dniu 1 lutego 1995 r.

 

Prawa mniejszości


Mniejszości mogą tworzyć własne listy kandydatów do parlamentu, a co najważniejsze, aby uczestniczyć w podziale mandatów nie muszą przekroczyć 5 proc. progu wyborczego. Tradycją stało się już posiadanie w Sejmie dwóch mandatów przez mniejszość niemiecką. Oprócz praw politycznych, mniejszości otrzymują również dotacje z budżetu na działalność oświatową, kulturalną i wydawniczą. W Polsce istnieje 620 szkół i placówek z dodatkowym językiem mniejszości narodowych, do których w zeszłym roku uczęszczało 41.905 uczniów. Dotacje otrzymują również gazety, programy radiowe i telewizyjne. W 2001 r. jedno tylko Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne otrzymało z Ministerstwa Kultury ponad 0,5 mln złotych dotacji na organizację imprez kulturalnych.

W przypadku mniejszości litewskiej, kilka lat temu przyjęto "Strategię Rozwoju Oświaty" zakładającej umożliwienie litewskiej społeczności z północno-wschodnich obszarów Polski współdecydowanie w sprawach dotyczących oświaty na tych terenach. Strategia przewiduje, iż w przypadku szkół z dodatkowym językiem mniejszości narodowej, język ten będzie przedmiotem obowiązkowym na maturze, a nauczyciele litewskich szkół będą typowali rzeczoznawców, którzy opracują programy nauczania języka litewskiego, historii i geografii Litwy.

Jeżeli chodzi o oświatę, to w najbardziej uprzywilejowanej sytuacji jest mniejszość niemiecka, zamieszkująca głównie Opolszczyznę. Radni wywodzący się z tej mniejszości rządzą samodzielnie w pięciu na jedenaście powiatów, a szkoły podstawowe i gimnazja są właśnie w rękach samorządowców. Reasumując, mniejszości narodowe w Polsce podlegają ochronie prawnej gwarantowanej w Konstytucji i licznych porozumieniach międzynarodowych. Z państwowego budżetu otrzymują dotacje na działalność kulturalno-oświatową, ich prawa uwzględnia również ordynacja wyborcza do parlamentu.

 

Uchwalona w 2005 Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych jest dopełnieniem tych regulacji. Projekt ustawy poświęconej mniejszościom narodowym był przedmiotem sejmowej dyskusji od 12 lat i kolejne rządy starały się przesuwać w czasie jego ostateczne rozpatrzenie. Żadna z liczących się w Polsce sił politycznych nie neguje prawa członków mniejszości do bycia traktowanym w taki sam sposób jak pozostali obywatele Rzeczpospolitej. Znalazło to swój wyraz w preambule do Konstytucji z 1997 r., gdzie ustawodawca umieścił sformułowanie: My, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej. W tej samej Konstytucji znajduje się Art. 3 stanowiący, iż: "Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej".

 

USTAWA z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. z dnia 31 stycznia 2005 r.)

 

Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych z dnia 6.02.2005 określa jaka grupa obywateli będzie traktowana jako mniejszość narodowa lub mniejszość etniczna i ściśle zapewnia im określone prawa wynikające z tego faktu.

(Fragment) - Art. 1. Ustawa reguluje sprawy związane z zachowaniem i rozwojem tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowaniem i rozwojem języka regionalnego, a także sposób realizacji zasady równego traktowania osób bez względu na pochodzenie etniczne oraz określa zadania i kompetencje organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego w zakresie tych spraw.

Art. 2. 1. Mniejszością narodową, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:

1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;
3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;
5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;
6) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Za mniejszości narodowe uznaje się następujące mniejszości:
1) białoruską;
2) czeską;
3) litewską;
4) niemiecką;
5) ormiańską;
6) rosyjską;
7) słowacką;
8) ukraińską;
9) żydowską.

Mniejszością etniczną, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:

1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;
3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;
5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;
6) nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Za mniejszości etniczne uznaje się następujące mniejszości:
1) karaimską;
2) łemkowską;
3) romską;
4) tatarską.

Oprócz ustawy o mniejszościach państwo polskie przyjęło również szereg aktów prawa międzynarodowego, regulujących prawa mniejszości narodowych. Są to między innymi: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 roku, Międzynarodowa Konwencja w Sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej z 7 marca 1966 roku, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 16 grudnia 1966 roku i Konwencja Praw Dziecka z 20 listopada 1989 roku. Najważniejszym dokumentem regulującym prawa mniejszości narodowych w Europie jest Konwencja ramowa Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych. Polska podpisała ten dokument w 1995 r., a ratyfikowała go 10 listopada 2000 r. Polska podpisała również Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych. Zapisy dotyczące praw poszczególnych mniejszości narodowych znalazły się w traktatach dwustronnych, które Polska zawarła ze wszystkimi swoimi sąsiadami.

Strony: 1 2 3 Następna »