Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

 

Polska od zarania swej państwowości była krajem wielokulturowym i wieloreligijnym. Istniejąca do XVIII wieku polsko-litewska Rzeczpospolita zamieszkana była przez ludność o różnych korzeniach, łącząc w ten sposób elementy tradycji Wschodu i Zachodu. Rzeczpospolita, niezwykła pod względem politycznym, religijnym i kulturowym, była jedynym państwem tego rodzaju w historii Europy.

  • Charakterystyka ogólna

    Rzeczpospolita, niezwykła pod względem politycznym, religijnym i kulturowym, była jedynym państwem tego rodzaju w historii Europy. W drugiej połowie XIX w. pozostało już jednak tylko wspomnienie po dawnym wielokulturowym tworze. Stanowiąca znaczną większość mieszkańców Kresów Wschodnich ludność ukraińska, litewska, żydowska i od początku XX w. białoruska dążyła do rozwijania własnych form życia narodowego.

  • W II Rzeczpospolitej

    Państwo polskie, odrodzone po klęsce mocarstw centralnych, odzyskiwało swoją suwerenność. W tym państwie, według danych ze spisu powszechnego z 1931 r. mniejszości stanowiły ponad trzecią część mieszkańców, a w niektórych regionach przeważały. Pomimo przeprowadzonego spisu niezwykle trudno jest określić liczbę ludności RP innej niż polska narodowości. Dane o liczbach wielokrotnie poddawane były pod wątpliwość.

  • Po II wojnie światowej

    Po II wojnie światowej, powstał pod egidą ONZ międzynarodowy system prawny, zajmujący się ochroną praw mniejszości narodowych. W jego ramach państwa podpisały dziesiątki dwu- i wielostronnych konwencji i porozumień, które następnie zostały włączone do ich wewnętrznego porządku prawnego.

  • Narodowość śląska?

    Dziś o przynależności narodowej decyduje w pierwszej mierze świadomość narodowa dzielona z innymi ludźmi, a nie np. język czy terytorium. Pytanie czy prawo do samookreślenia się daje automatycznie prawo do tworzenia nowej narodowości stało się w ostatnich latach w Polsce aktualne w związku z kontrowersjami na temat Śląska.

  • Łemkowie

    Łemkowie są przykładem mniejszości o złożonym kontekście etnicznym. Swoja tożsamość budują w relacji do większości polskiej, z drugiej zaś strony ukraińskość wspólnoty kwestionowana jest przez tych, którzy etniczność Łemków wiążą z narodem rusińskim. Powstałe państwo ukraińskie przyczyniło się do nasilenia działań zmierzających do utrzymania Łemków w obszarze etniczności ukraińskiej.

  • Z notatnika łemkoluba

    Nikifor za życia stał się ofiarą wielkiej mistyfikacji PRL-owskiej władzy. Po śmierci został niekwestionowaną ikoną Krynicy. Sytuacja o tyle dziwna, że za życia o to nigdy nie zabiegał, a wręcz przez wielu Kryniczan był uważany za “boskiego szaleńca”.

  • Polacy u sąsiadów

    Zmiana granic po II wojnie światowej zmusiła setki tysięcy Polaków do przyjęcia radzieckiego obywatelstwa; w tym samym czasie obawa przed represjami powstrzymała przed powrotem żołnierzy walczących na froncie zachodnim. Represyjność systemu i brak perspektyw stały się również przyczyną wielofalowej emigracji Polaków na Zachód.