• Twierdza Alamut
    Twierdza Alamut

Powyższe stopnie poznania Koranu zależą od zdolności wewnętrznych człowieka. Jak wynika z powyższych cytatów, w szyizmie podział na aspekt egzoteryczny (zahir) i ezoteryczny (batin) istniał już za czasów pierwszego imama, a więc sięga początków tej religii. Zarówno szyici jak i sunnici zgadzają się co do tego, że prorok Muhammad był pieczęcią proroków i cykl proroków został zamknięty. W szyizmie jednak koniec cyklu proroków oznacza początek nowego cyklu imamów, który nosi nazwę walaja. Cykl imamów jest w stosunku do cyklu proroków jak hakika do szari’atu czy batin do zahir. [Corbin 2005: 47] Ismailizm podchodzi do tego w sposób wyjątkowo radykalny: jeżeli kładziony jest większy nacisk na prawdę duchową niż religię prawa, to imam, który przychodzi ludziom tę prawdę objawić, jest nadrzędny w stosunku do proroka, który objawia nam prawo religijne. Imam jest „człowiekiem Boga”, kto odnajdzie prawdziwego imama swojego czasu, ujrzy w nim samego Boga, pozostali natomiast skazani są na śmierć duchową. Imam jako człowiek doskonały jest więc dla ludzi jedyną drogą poznania Boga.[ Corbin: 2005] Doktryna ta’līmu Jak opisuje Farhad Daftary: „Ci przewodnicy byli wyznaczani nie przez ludzi, jak u muzułmanów sunnickich, a na boży rozkaz. Zdaniem szyitów jedynie bezgrzeszni i nieomylni imamowie z rodu Alidów, należący do ahl al-bayt i obdarzeni specjalną wiedzą religijną ( ‘ilm) byli odpowiednimi osobami do sprawowania funkcji duchowych przewodników, czyli nauczycieli. Hasan Sabbāh ujął tę doktrynę w czterech punktach. Zamierzał wykazać, że sam ludzki rozum ( ‘aql) nie wystarcza, aby umożliwić człowiekowi zrozumienie prawd religijnych i poznanie Boga. Człowiek potrzebuje istnienia pojedynczego, obdarzonego autorytetem nauczyciela (mu’allim i sādiq), działającego jako duchowy przewodnik ludzi – przeciwnie do poglądów sunnitów, którzy akceptują wielu uczonych ( ‘ulamā’) w roli przewodników. W trzecim punkcie Hasan ustalił logiczne podstawy do wyjaśnienia autorytetu godnego zaufania nauczyciela, którym może być wyłącznie imam ismailicki danego czasu. W czwartym przekonywał, posługując się metodą dialektyczną, że taki imam samym swoim istnieniem dowodzi swego autorytetu i prawa do imamatu, nie potrzebując przedstawiać jakichkolwiek innych świadectw. Hasan przekonywał zatem, że prawdziwy imam poprzez swoją własną egzystencję może zaspokoić ludzką potrzebę (posiadania autorytetu), którą rozumowanie może jedynie potwierdzić. Koncepcja ta’līmu, kładąca nacisk na autonomiczny autorytet w nauczaniu każdego imama jego czasu, stała się najważniejszą doktryną wczesnych nizarytów.”[Daftary 2008: 138] Zakończenie Ismailizm jest religią, która przez swój radykalizm i nowatorskie założenia, wzbudzała wrogość wszystkich innych wyznań muzułmańskich. Jej wyznawcy doświadczali prześladowań, a żeby ich uniknąć, musieli ukrywać swoje poglądy. Mimo to ich religia przetrwała do dzisiejszego dnia i wciąż się rozwija. Świadczy to o godnej pozazdroszczenia sile oraz przywiązaniu ismailitów do swojej wiary.

 

Anna Piotrowska