• Twierdza Alamut
    Twierdza Alamut

Losy nizarytów po śmierci Hasana Sabbāha

Po śmierci Hasana Sabbāha w roku 1124 funkcję głównego dā’īego przejął jeden z oficerów, Buzurg-Ummid. On również jak jego poprzednik odnosił militarne tryumfy, pomimo nasilonych ataków ze strony seldżuckiej. Po śmierci Buzurg-Ummida w 1138 roku następcą został jego syn Muhammad. [Hodgson 1968: 449-450] Za jego panowania zrodził się ruch młodych nizarytów propagujący dawne, uśpione nizaryckie idee, o tym, że tych którzy rozumieją wewnętrzne znaczenie Koranu nie obowiązuje dłużej szariat jako religia prawa i symboli. W końcu wieku, kiedy zejdzie imam i napełni świat sprawiedliwością, szariat zostanie zniesiony. Uznali, że szariat potrzebny będzie jedynie ignorantom (jako przykład wymienił tu sunnitów), którzy w swej niedojrzałości nie są w stanie zrozumieć wewnętrznej prawdy, jaka tkwi w słowach Boga. Bez szari’atu mogliby więc popaść w anarchię. Mówiono, że syn Muhammada, Hasan pił w sekrecie wino i miał być to znak, że stoi ponad szari’atem i w rzeczywistości jest imamem Kiedy Muhammad dowiedział się, że do ruchu dołączył Hasan, w którym widział swojego następcę, zdecydował się podjąć drastyczną interwencję. Skazał 250 ludzi na śmierć, a kolejne 250 na wygnanie. Hasana zmusił, by publicznie zaprzeczył, iż jest imamem. Hasan zaczął bardziej uważać na słowa i starał się nie narazić ojcu aż do jego śmierci, która nastąpiła w roku 1162. Wtedy jako Hasan II zajął miejsce ojca i rozpoczął przygotowania do reform. Dwa lata później Hasan zwołał do Alamutu reprezentantów wszystkich rozproszonych grup nizaryckich w Iranie. Przeczytał im słowa skierowane do nich, pochodzące, jak twierdził, od samego ukrytego imama. W słowach tych Hasan nazwany jest nie tylko dā’īm i huğğą, ale również kalifem i była to wyższa ranga, choć nie było jeszcze wiadomo, co dokładnie w tym przypadku oznaczała. Imam za pośrednictwem Hasana oświadczył, że nadszedł dzień qiyāmy, dzień, kiedy gatunek ludzki zostaje osądzony. Jedni trafią do raju, a inni do piekła. Do raju trafią ci, którzy przyjmą imama, do piekła zaś pozostali, którzy go nie przyjmą (piekłem miała być duchowa nie-egzystencja). W raju nie obowiązuje już szari’at, raj wyzwala ludzi z jego więzów. Przemówienie miało miejsce 17 dnia miesiąca Ramadan w samo południe, a zaraz po nim odbyła się uczta, co było pierwszą oznaką zniesienia szari’atu. [Hodgson 1968: 458-459]

 

Dwa miesiące po tych wydarzeniach w zamku Muminabad miało miejsce bardzo podobne przemówienie wygłoszone przez głównego dā’īego Kuhistanu, Ra’īsa Muzaffara. Od pierwszego różniło się ono tym, że wyjaśnione zostało, co znaczy nowy tytuł Hasana – kalif. Kalif w tym przypadku, to zastępca Boga na Ziemi, odpowiednik fatymidzkiego kalifa-imama. Qiyāma rozpoczęła więc nową erę, kiedy ismailici znów mieli dostęp do swojego imama. [Daftary 2008: 147] Zaczął się wtedy okres rezygnacji z ambicji politycznych na rzecz duchowego rozwoju. Po śmierci Hasana II w roku 1166, kiedy został zamordowany w nieznanych okolicznościach, imamem został jego syn Nūr ad-Din Muhammad, który skoncentrował się na doskonaleniu idei qiyāmy zamiast na kolejnych podbojach. Od tego czasu ismailici zajmowali się duchowym doskonaleniem, rozwijaniem filozofii i teologii. Powstało wiele ważnych dzieł, które uległy zniszczeniu w 1256 roku, kiedy Mongołowie zajęli Alamut i inne nizaryckie twierdze. Wtedy zakończyło swe istnienie państwo ismailickie w Iranie.[Daftary 2008: 159] Do dzisiejszego dnia ismailizm nie powrócił do Iranu w formie oficjalnie wyznawanej religii.