Przybywają Tatarzy

 

W Polsce pierwszą grupą wyznającą islam byli Tatarzy. Według świadectwa Jana Długosza na ziemie należące do Rzeczypospolitej przybyli oni już ponad 600 lat temu. Pierwsze tatarskie osady powstały na Litwie, gdy w 1397 r. chan Tochtamysz przyszedł z pomocą Wielkiemu Księstwu w walce z Krzyżakami. Książę Witold część Tatarów przywiózł jako jeńców wojennych, ale za zasługi wojenne wielu z nich obdarowywał wolnością i ziemią. Inni dobrowolnie osiedlali się na Litwie, uciekając w ten sposób przed konfliktami religijnymi i walkami o władzę, które w owym czasie szargały plemionami Złotej Ordy. W Wielkim Księstwie, a później w Rzeczyspospolitej Obojga Narodów, Tatarzy stanowili lojalną i zdyscyplinowaną kadrę wojskową, a szybka i zwinna tatarska konnica wyróżniała się w bojach: ważną rolę odegrała np. podczas bitwy pod Grunwaldem w 1410 r.

 

I na Litwie, i w Polsce Tatarzy mieli prawo do nauki swej religii, do budowania własnych świątyń, w wojsku zaś służyli wyłącznie we własnych oddziałach, pod dowództwem muzułmańskich oficerów. Pod koniec szesnastego wieku stosunki polsko-tatarskie uległy przejściowemu pogorszeniu, gdy Polsce zagrażać zaczęło Państwo Osmańskie: w rezultacie wielu Tatarów wyjechało do Turcji oraz na Krym. Jednak gdy tylko przywrócono im dawne swobody, osadnictwo tatarskie ponownie nabrało znaczących rozmiarów - początkowo głównie na Litwie, a od XVII w. również na Podlasiu. Według niektórych źródeł liczba Tatarów na ziemiach polskich sięgała 100 tysięcy, ale zdaniem większości badaczy w rzeczywistości było ich znacznie mniej. Np. Selim Chazbijewicz pisze, że "liczba ludności tatarskiej w dawnej Rzeczypospolitej nie przekraczała 10 tysięcy.

 

Tatarzy, którzy przybywali na Litwę i do Polski, nie stanowili jednorodnej grupy etnicznej, lecz mieszankę ludów różnego pochodzenia. Pomimo swej odmienności religijnej i narodowej nigdy też nie stanowili społeczności odciętej od ludności miejscowej. Zawierali mieszane małżeństwa, przyjmowali słowiańskie nazwiska, chłonęli liczne elementy lokalnej kultury. Już w XVIII wieku przestali posługiwać się swoimi rodzimymi językami, a zaczęli mówić po polsku.

 

Wrośnięci w Polskę

 

Tatarzy byli i są świadomi własnej tożsamości, niemniej jednak ci z nich, którzy zamieszkali w Polsce nie wykazywali tendencji separatystycznych, lecz przeciwnie od dawna uchodzili za lojalnych obywateli Rzeczypospolitej. Przy ich zamiłowaniu do wojaczki w historii uwiecznili się przede wszystkim jako uczestnicy polskich czynów zbrojnych. Prócz bitwy pod Grunwaldem zaznaczyli swój udział w konfederacji barskiej (1768-1772), powstaniach kościuszkowskim (1794), listopadowym (1830-1831) i styczniowym (1863-1864). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Tatarzy przyłączyli się do walki w jej obronie. Piłsudski wyraził zgodę na utworzenie tatarskiej jednostki wojskowej - tak powstał liczący około 600 żołnierzy Pułk Jazdy Tatarskiej, który pod własnym zielonym sztandarem z półksiężycem walczył z bolszewikami podczas wojny 1919-1921. W 1936 roku przy wileńskim pułku ułanów utworzono szwadron tatarski (80 żołnierzy). Brał on udział w wojnie obronnej w 1939 r., a po klęsce wrześniowej jego żołnierze walczyli w armii polskiej na zachodzie (m.in. w bitwie pod Monte Cassino). Tatarzy odegrali też znaczącą rolę w działalności Wileńskiego Okręgu AK.

Strony: 1 2 Następna »