Deportacja odpowiedzialnością zbiorową

 

Od 1921 roku terytorium Krymu tworzyło Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką w ramach Rosyjskiej FSRR. Stosowana przez ówczesne władze radzieckie specjalna polityka, uwzględniająca udział we władzach terytorialnych przedstawicieli miejscowych narodowości, prowadzona była również na terytorium półwyspu. Na Krymie polityka ta przybrała formę „tataryzacji”. Przedstawicielami narodu krymskotatarskiego obsadzano stanowiska kierownicze, język tatarski zrównano w prawach z rosyjskim, zapewniono Tatarom możliwość rozwoju kulturalnego.

 

Takie przywileje doprowadzają do etnicznej konsolidacji narodu. Liczne przywileje stwarzają iluzję, że Krymska ASRR jest narodową republiką Tatarów. Rzecz jasna, Moskwa nie traktowała sprawy w ten sposób, a rozbudzone nadzieje narodu zostają w drastyczny sposób tłumione. W końcu lat 20-tych Moskwa zmienia politykę. Rozpoczyna się czystka „elementów nacjonalistycznych”. Masowe eksterminacje obejmują działaczy tatarskich, elitę komunistyczną oraz inteligencję, tych, którzy opowiadają się za narodową i kulturalną autonomią. Systematycznie likwidowano tatarskojęzyczną prasę, szkoły, ograniczano swobody religijne.

Okupacja hitlerowska Krymu, która rozpoczęła się w 1941 roku, mogła więc w sytuacji dotychczasowego terroru jawić się Tatarom jako „wyzwolenie”, a w dalszej perspektywie – możliwość stworzenia własnej państwowości. Początkowo, przywódcy faszystowscy planowali „oczyścić” półwysep, wysiedlając stamtąd wszystkich jego mieszkańców tak, aby zasiedlić go tylko kolonizatorami niemieckimi, wstępnie z południowego Tyrolu, oraz stworzyć na Krymie kurort Wermachtu. Jednakże sytuacja na froncie oraz opór na półwyspie okazały się zbyt dużymi przeszkodami, dlatego podporządkowanie Krymu miało nastąpić inną drogą. Wykorzystując konflikty narodowościowe, okupanci zamierzali zjednać sobie niezadowoloną i skłonną do współpracy miejscową ludność. Przywileje kulturalne i religijne, którymi obdarzali zwłaszcza Tatarów, rozbudzić miały w nich zaufanie i w konsekwencji doprowadzić do współpracy z okupantem.

Sądząc z danych historycznych, akcja werbunkowa Tatarów do organizowanych przez Niemców oddziałów samoobrony, które miały zwalczać partyzantkę radziecką oraz komunistyczne podziemie, odniosła sukces. Wszędzie, gdzie mieszkali Tatarzy zakładano okręgi werbunkowe. W wyniku tej działalności, do stycznia 1942 roku, 8684 Tatarów zasiliło oddziały Wermachtu. Ogólną liczbę Tatarów krymskich, których udało się pozyskać do współpracy z Wermachtem, historycy szacują na 15-20 tys. Na ile była to dobrowolna współpraca, a na ile przymus, to w dalszym ciągu pozostaje pytaniem otwartym.

Jak już zostało wspomniane, Niemcy dawali Tatarom przywileje kulturalne i pewne przywileje religijne, jednak skutecznie omijali kwestie polityczne, w szczególności wysuwane przez niektórych działaczy tatarskich (Ahmet Özenbaşli) plany stworzenia reprezentacji państwowej, a w dalszej perspektywie – państwa.
Spora część Tatarów krymskich skłaniała się do współpracy z okupantem (dla jasności należy dodać, że zgodnie ze spisem roku 1939 na Krymie mieszkało 218 492 Tatarów), mając nadzieję na realizację swoich politycznych zamierzeń. Nie należy jednak uogólniać. Część pozostawała wierna komunistycznej partyzantce - w połowie stycznia 1944 r. w oddziałach radzieckich bojowników było ich 598, tj. 16 % partyzantów.

Stosunek Tatarów do Niemców zaczynał się zmieniać. Łamanie obietnic, niespełnienie wcześniejszych zobowiązań, represje na powstańcach, wywózki na roboty przymusowe do Niemiec, wszystko to powoduje, iż uczucie rozczarowania polityką okupantów wśród Tatarów zaczyna narastać. Na nic zdają się próby załagodzenia sytuacji w 1944 roku, kiedy to dowództwo wydaje nakaz traktowania narodów Krymu jak sprzymierzeńców. Wojsko niemieckie zaczyna ponosić klęski, aż do całkowitego ich wyparcia z Krymu w kwietniu 1944 roku.
Dla Tatarów krymskich i innych narodów półwyspu zaczyna się najtragiczniejszy okres w dziejach. Wyzwoliciele postanawiają rozprawić się ze zdrajcami ojczyzny, bez względu na ich faktyczną winę. 13 kwietnia wydany zostaje rozkaz O środkach mających na celu oczyszczenie Krymskiej ASRR z elementów antyradzieckich.

10 maja Stalin zapoznał się z planem Berii wysiedlenia ludności tatarskiej z półwyspu. Jak uzasadniał Beria, ich obecność przygranicznym obszarze ZSRR, biorąc bod uwagę ich zdradziecką działalność może stanowić zagrożenie. Na miejsce przesiedlenia zaproponował Uzbekistan, jak również wykorzystanie Tatarów w rolnictwie (w kołchozach i sowchozach), w przemyśle i w transporcie.

Strony: 1 2 3 4 Następna »