Rzeczpospolita, niezwykła pod względem politycznym, religijnym i kulturowym, była jedynym państwem tego rodzaju w historii Europy. W drugiej połowie XIX w. pozostało już jednak tylko wspomnienie po dawnym wielokulturowym tworze. Stanowiąca znaczną większość mieszkańców Kresów Wschodnich ludność ukraińska, litewska, żydowska i od początku XX w. białoruska dążyła do rozwijania własnych form życia narodowego.

 

Tylko w wizji własnego niepodległego państwa widziały narody zamieszkujące w granicach RP zabezpieczenie własnych interesów. Strona polska, dążąca do odbudowania mocarstwa polskiego nie potrafiła tych aspiracji zaakceptować. Niepowodzeniem zakończyły się próby reanimowania koncepcji federalistycznej przez Józefa Piłsudskiego w latach 1919-20. Powodem był brak zaufania ewentualnych społeczeństw partnerskich do tego rodzaju planów. Państwo polskie, odrodzone po klęsce mocarstw centralnych, odzyskiwało swoją suwerenność. W tym państwie, według danych ze spisu powszechnego z 1931 r. mniejszości stanowiły ponad trzecią część mieszkańców, a w niektórych regionach przeważały. Pomimo przeprowadzonego spisu niezwykle trudno jest określić liczbę ludności RP innej niż polska narodowości. Dane o liczbach wielokrotnie poddawane były pod wątpliwość.

Mniejszości w Polsce - obecnie

Po II wojnie światowej zmienił się całkowicie obraz mniejszości narodowych w Polsce. Zagłada ludności, przede wszystkim żydowskiej, zmiana granic, wysiedlenia oraz ruch migracyjny spowodowały znaczną redukcję ludności różnych narodowości. Duże spustoszenia poczyniono na granicy wschodniej. Konsekwencją działalności UPA była akcja wysiedleńcza Ukraińców, znana pod nazwą "akcja Wisła". Rozpoczęła się ona 28 kwietnia 1947 roku. Na ziemie odzyskane przesiedlono ludność, która nie chciała dobrowolnie wyjechać na Ukrainę radziecką. Celem było rozproszenie społeczności i w konsekwencji polonizacja. Mniejszość niemiecka na mocy uchwał konferencji w Poczdamie przymusowo przesiedlona została za zachodnią granicę Polski. Żydzi umacniali się w przekonaniu o polskim nacjonalizmie, o czym świadczy pogrom kielecki, który przyczynił się do dużej fali emigracyjnej wśród tego społeczeństwa.

Dopiero w latach 50. zaczęły powstawać mniejszościowe organizacje kulturalne i społeczne. Początkowo były to uchwały o zwalczaniu nacjonalizmu polskiego, jednakże pod koniec lat 60. sytuacja uległa zmianie, pojawiła się propaganda antysemicka, co odbiło się również na stosunku wobec innych mniejszości, zwłaszcza Białorusinach i Ukraińcach. Wydaje się, że lata 90. przyniosły zmiany również we wzajemnych relacjach Polaków z mniejszościami. Antagonizmy wciąż jednak tkwią w świadomości wielu obywateli po obu stronach.

Konkretyzacja definicji mniejszości narodowej oraz badanie zjawisk dotyczących narodów przysparzać mogą wielu trudności. Problem w tym, iż pojęcie to ma ścisły związek ze świadomością narodową, a ta z kolei jest stanem, który powstaje i trwa w umyśle ludzkim. Analiza tejże świadomości jest możliwa dzięki deklaracjom zainteresowanych a o nie, wciąż nie jest łatwo, jak pokazały np. wyniki powszechnego spisu narodowego przeprowadzonego w końcu lat 90-tych.

Młodzi ludzie nie zdają sobie często sprawy z wielokulturowej historii swojej najbliższej okolicy. Codziennie pokonujemy jakieś stałe trasy, np. droga do szkoły, kościoła, sklepu i nawet przez myśl nam nie przejdzie to, że ta znana nam okolica kiedyś wyglądała zupełnie inaczej. Była mniej jednolita, rozbrzmiewała różnymi językami, muzyką czy zapachem jedzenia. W każdym niemal zakątku naszego kraju można odnaleźć wielokulturowe korzenie. Chociaż najczęściej należą one już do historii, a nie współczesności regionu, niemniej jednak ich odkrywanie może być dla nas niezwykle intrygującą przygodą.

 

Podstawowe prawa mniejszości narodowych, gwarantowane prawem polskim:

  • Zakaz dyskryminacji oraz istnienia organizacji, których program lub działalność zakłada albo dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową;
  • Wolność zachowania i rozwoju własnego języka;
  • Wolność zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury;
  • Prawo do nauki języka i w języku mniejszości;
  • Prawo do nieskrępowanej możliwości praktyk religijnych;
  • Prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych oraz takich, których celem jest ochrona tożsamości religijnej;
  • Prawo do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących własnej tożsamości narodowej;
  • Preferencje wyborcze dla komitetów wyborczych organizacji mniejszości.

Strony: 1 2 Następna »