Koran i Biblia w języku Kurdów

 

Islam, co zupełnie oczywiste kształtuje tożsamość Kurdów, ale sami Kurdowie i ich język w źródłach muzułmańskich często określani są pejoratywnie. Znane jest powiedzenie: porównując Kurda z niewierzącym to Kurd rzeczywiście jest muzułmaninem.

Takiemu wizerunkowi próbuje zaprzeczyć siedemnastowieczny poeta kurdyjski Ahmed Xani– który upatruje słabości Kurdów w braku jedności i niechęci do przezwyciężania podziałów, a gdyby tylko tego dokonali, jak powiada Ahmed Xani tak Persowie, jak Turcy, czy Arabowie byliby wasalami Kurdów. Jest on również autorem katechizmu w języku kurdyjskim, wyjaśniającym Kurdom prawdy wiary islamu. A więc Xani świadomy jest konieczność poznania własnej religii i Koranu jako elementu jednoczącego, ale jednocześnie wpływającego na samookreślenie, jako pierwszy krok do dialogu – z innymi muzułmanami (Persami, Turkami, Arabami), z przedstawicielami innych religii.

W wieku XX Koranu został przetłumaczony na język kurdyjski – na dialekt sorani i kurmandżi, w czym również można upatrywać chęci poznania religii. Autorem przekładu na sorani jest Abdurrahman Szarafkandi (1920-1990), intelektualista kurdyjski z Iranu.

Na tle przekładów Koranu tłumaczenie Biblii na kurdyjski wyglądają imponująco, co wynika również z odmiennego rozumienia objawienia, natchnienia. Począwszy od dziewiętnastego wieku fragmenty Biblii tłumaczone na dialekty: kurmandżi, mukri, krmānšāhi i sorani.

W 1856 r. Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne opublikowało Ewangelię Mateusza tłumaczoną na dialekt kurmandżi, a zapisaną alfabetem ormiańskim. Kompletne tłumaczenie Nowego Testamentu ukazało się niespełna 20 lat później w Konstantynopolu w 1872 r., nakładem Amerykańskiego Towarzystwa Biblijnego. Autorami tego przekładu byli Ormianie.

W roku 1891 rozpoczęto pracę nad kolejnym tłumaczeniem na dialekt kurmandżi. W pracę tłumaczeniową ponownie zaangażowali się Ormianie, w tym duchowni protestanccy: Bedros Amirchanian, Bedros Effendi, Kawine Aflakadian. Tłumaczyli oni Ewangelie i Psalmy, które zostały opublikowane w piśmie ormiańskim w 1911 r. Co jeszcze raz dobitnie podkreśla obecność kurdojęzycznych Ormian zamieszkujących Kurdystan.

W 1894 r. w Dżolfie wydano tłumaczenie Ewangelii Jana w dialekcie kermānšahi. Tłumaczenia dokonano na podstawie przekładu perskiego. W 1910 r. prace nad tłumaczeniem na dialekt mukri rozpoczął Ludvig Fossum misjonarz z ramienia Luterańskiej Misji Orientalnej, również autor pierwszej gramatyki dialektu mukri.

Pierwsze tłumaczenie Ewangelii (była to Ewangelia Jana) na dialekt sorani opublikowano stosunkowo niedawna, bo w 1972 r. przez Living Bible International. W 1986 r. pracę tłumaczeniową nad całością Nowego Testamentu na sorani podjęto z inicjatywy Międzynarodowego Towarzystwa Biblijnego (International Bible Society). Przekład był gotowy po 12 latach i ukazał się w październiku 1998 r.

Tłumaczenia Biblii na kurdyjski w większości nie były inicjowane przez samych Kurdów. W przypadku najnowszych przekładów sytuacja wygląda już nieco inaczej. Może mieć to związek, jak się wydaje, z próbą podnoszenia prestiżu języka kurdyjskiego. Tłumaczenie Biblii - tekstu kultury, może być postrzegane jako środek dowartościowania własnego języka, sposób wzbogacenia własnej kultury, czy po prostu możliwość „przekroczenia progu cywilizacyjnego”. Kurdyjski pisarz, któremu zaproponowano pracę nad tłumaczeniem wspomina: “pewnego dnia roku 1993 roku Towarzystwo Biblijne zaprosiło mnie do udziału w projekcie nowego tłumaczenia Biblii na język kurdyjski. Zgodziłem się z radością. Oto teraz mój naród będzie miał coś we własnym języku – myślałem - co wzmocni jego kulturę”. [Tekst pt. Kurdish writer finds God through Bible translation dostępny: http://www.biblesociety.org/sr_27/sr27_14.htm] Tłumaczenie całości Nowego Testamentu, w którym brał udział wspomniany autor ukazało się w 2000 roku w dialekcie kurmandżi dla Kurdów Zakaukazia cyrylicą.

  • icokurdyjski.pdf, O najnowszych przekładach Biblii na jezyk kurdyjski (kurmandzi) - aspekt społeczno-kulturowy