W wieku XIX dominują na terenie Kurdystanu misje protestanckie. Jako jedni z pierwszych penetrują Kurdystan misjonarze amerykańscy – Dwight i Smith, którzy publikują w 1834 roku ciekawą relację z podróży. Podjęta przez nich podróż to raczej rekonesans badawczy a nie wyprawa misyjna, przynoszący głównie opis miejscowych chrześcijan – Ormian i Asyryjczyków, wśród których miały być w następnych latach prowadzone misje. Niemniej w publikacji pojawia się ciekawy fragment dotyczący przekład Biblii na język kurdyjski, przekładu, który miał powstać w 1826 roku. Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne zatrudniło do pracy nad przekładem biskupa chaldejskiego Szewriza, wypłacając mu regularnie pensję za pracę. Jednakże przekład ze względu na słownictwo pochodzące z różnych dialektów kurdyjskich był zupełnie niezrozumiały dla Kurdów, ponadto zapisany był alfabetem syryjskim, zupełnie Kurdom nieznanym. Smith i Dwight przyznają mu pewną wartość, jako materiału służącemu nauce języka kurdyjskiego przez misjonarzy. Aczkolwiek dodają, że powinien był być zapisany alfabetem arabskim by mógł służyć Kurdom.


Czy więc był to przekład dla Kurdów?

 

Odpowiedź wydaje się dość ważna – pokazuje bowiem istotny problem z jakim zetknął się świat Biblii w spotkaniu z Kurdami – nieumiejętność komunikacji. Język w działalności misyjnej staje się czynnikiem o fundamentalnym znaczeniu decydującym o sukcesie lub porażce planów misyjnych. Misjonarze działający w tym czasie na terenie Imperium Osmańskiego uczyli się przede wszystkim języków chrześcijańskich – ormiańskiego i asyryjskiego, ograniczając jednocześnie swoją działalność do tych właśnie grup.

Niemniej jeszcze w XIX wieku powstała misja protestancka w Bazylei, która podjęła się działalności wśród Kurdów. W 1834 roku założono bazę misyjną w irańskim mieście Tebriz. Po kilku studyjnych wyprawach do Kurdystanu misja została rozwiązana. Spośród licznych powodów, jakie podali pracownicy dwa wydają mi się szaleni istotne. Po pierwsze zrezygnowano z prowadzenia pracy wśród Kurdów ze względu na niebezpieczeństwo, jakie groziło misjonarzom z ich strony. Po drugie zaś zrezygnowano z misji ze względu na zróżnicowanie dialektalne, które uniemożliwiało tłumaczenie Biblii, czyli prowadzenie właściwej pracy misyjnej.

Wspomniane tu niebezpieczeństwo ze strony Kurdów podkreślali nieliczni udający się do Kurdystanu podróżnicy i misjonarze. Nie przypadkiem to w wieku 19 przyjął się stereotypowy pogląd o dzikim Kurdystanie i jego dzikich mieszkańcach, do którego nawiązywali też misjonarze przywołując cytaty biblijne.

W amerykańskim piśmie The North American review. /Volume 57, Issue 120, July 1843/ w artykule dotyczącym Nestorian (The Nestorian Christians), pojawiają się informacje o Kurdach. Autor artykułu dowodzi, iż jest wysoce prawdopodobne, że dziewiętnastowieczni mieszkańcy Kurdystanu to owo górskie wojownicze plemię Kurdachoi atakujące Greków, o którym wspomina Ksenofont. Autor tekstu idzie jednak dalej i identyfikuje mieszkańców Kurdystanu z biblijnymi Chaldejczykami opisanymi w z Księgi Habakkuka 1,6-10. W zachowaniu Kurdów dopatruje się cech charakterologicznych ludu wspomnianego w Biblii: oto powołam Chaldejczyków, lud dziki i gwałtowny, trwogę budzi ten naród, dla niego przemoc jest prawem. To wszystko w zupełności odpowiada, zdaniem autora, zachowaniu Kurdów. Można by pominąć milczeniem ten artykuł, gdyby nie fakt, dość powszechny w protestantyzmie amerykańskim (choć nie tylko) tego okresu identyfikowania rzeczywistość Bliskiego Wschodu z wydarzeniami biblijnymi. Kurdowie więc identyfikowani będą z Medami(Chaldejczykami), misjonarze, w osobie dr Granta odnajdą zagubione plemię Izraela w postaci ówczesnych nestorian, czy nawet jezydów.

W dużym więc stopniu Biblia i chęć poznawania realiów biblijnych staje się motorem prowadzenia misji na Bliskim Wschodzie, poznawania ludów biblijnych, w tym, pomijając kwestię błędnych identyfikacji i naiwnych interpretacji – Kurdów. Druga kwestia, na którą zwrócili uwagę misjonarze misji z Bazylei to zróżnicowanie dialektalne Kurdów. Czy Bóg przemawia po kurdyjsku? Czy Biblia przemawia po kurdyjsku i czy w końcu Koran przemawia po kurdyjsku?

  • icokurdyjski.pdf, O najnowszych przekładach Biblii na jezyk kurdyjski (kurmandzi) - aspekt społeczno-kulturowy